Een parkwijk aan de Zandheuvelweg

Tussen 2003 en 2011 waren (De) Amerpoort en Sherpa in de ban van ‘parkwijk de Zandheuvel’: een plan voor een geïntegreerde woonwijk die de terreinen van Eemeroord en Nieuwenoord in Baarn zou omvatten, met gedeelde voorzieningen, woningen voor mensen met een verstandelijke beperking én woningen voor ‘gewone mensen’. De gemeente Baarn was betrokken evenals de gemeente Eemnes, de provincie Utrecht, natuurorganisaties, de archeologische dienst en de Initiatiefgroep Beschermd Terrein Sherpa (IGBTS). Het leidde, na stapels plannen, structuurschetsen, rapporten en zelfs tot tweemaal toe Kamervragen aan de staatssecretaris, tot... niets. 

Buurtschap Zandheuvelweg

In 2003 worden de eerste plannen ontwikkeld voor het samentrekken van Eemeroord en Nieuwenoord. Zorgorganisaties De Amerpoort en Sherpa moeten hard aan de bak om verouderde woonpaviljoens te vervangen door nieuwbouw, maar het bestemmingsplan ‘Katoenbaal’ is daarvoor een obstakel. Maar er is ook het dan modieuze streven naar ‘omgekeerde’ integratie: naast dat cliënten zoveel mogelijk naar woonwijken in de omliggende regio moeten verhuizen (‘deconcentratie’ voor ‘hen-die-daar-baat-bij-hebben' - lees van 750 naar 400 tot 450 bewoners), moeten op de instellingsterreinen op beperkte schaal woningen voor ‘burgers’ worden gebouwd. Ook moeten er ‘maatschappelijke functies’ naar toe komen. Amerpoort en Sherpa willen bovendien hun voorzieningen, zoals een zwembad, kinderboerderij, vergader- en zaalruimten, delen en zorgen dat 'burgers’ die ook kunnen gebruiken. Voorwaarde voor de plannen is wel dat de Zandheuvelweg, een 80-kilometer weg die Eemeroord en Nieuwenoord doorsnijdt, wordt verlegd. 

Zandheuvelweg

Terwijl een brede projectgroep aan de slag gaat met een plan van aanpak voor de gebiedsontwikkeling Zandheuvelweg en plangebied de Drakenburgergracht, worden voor de weg zelf vier mogelijkheden geschetst. Een viaduct of tunnel, maar voor de “van rolstoelen en andere hulpmiddelen afhankelijke bewoners” zijn de hoogteverschillen “erg lastig”. Een tunnel of brug voor auto’s is weer te kostbaar. Een omlegging van de weg ten zuiden van Nieuwenoord verstoort de natuur rond Groeneveld en stuit op bezwaren van Staatsbosbeheer en de provincie. Een weg direct langs het terrein van Sherpa vereist het opkopen van extra grond en ook dat is te duur. Blijft over het omleiden van auto’s via de bestaande Oud Eemnesserweg die slechts “15 huisnummers telt” die vanwege hun ligging bij de snelwegen A1 en A27 toch al veel verkeerslawaai hebben.  

Laten we het samen doen

Vanuit de gedachte dat ze hun terreinen willen samenvoegen besluiten De Amerpoort en Sherpa alvast nauwer te gaan samenwerken. Er komt een plan voor een gezamenlijk gezondheidscentrum en daarna wordt ook serieus gewerkt aan het samenvoegen van de facilitaire diensten. Een paar jaar later, vanaf 2006, wordt zelfs gekeken naar een complete fusie van Sherpa en De Amerpoort. Begin 2008 meldt vakblad KLIK: “Over vijf jaar wonen er naast de 450 cliënten van de beide zorgorganisaties ook 600 nieuwe bewoners. Het is de bedoeling dat de twee locaties van Amerpoort en Sherpa aan de Zandheuvelweg in Baarn worden omgevormd tot één intramurale organisatie.” De NMa (Nederlandse Mededingingsautoriteit) geeft al zijn zegen.  

(tekst loopt door onder de afbeeldingen).

Maar intussen is niet iedereen blij met die voortvarende plannen. Verwanten en wettelijk vertegenwoordigers van met name de cliënten van Sherpa roeren zich vanaf 2006 in de Initiatiefgroep Beschermd Terrein Sherpa. Sherpa distantieert zich ervan in het 'jaardocument 2007’: “Deze initiatiefgroep heeft geprobeerd, zonder rechtstreeks in contact te treden met Sherpa, een negatief beeld over Sherpa te schetsen via de media en de politiek. [...] De activiteiten van deze initiatiefgroep vinden geen steun bij de formele medezeggenschapsorganen van cliënten en cliëntvertegenwoordigers.” Toch wordt er uiteindelijk gepraat met elkaar.  

De bezwaren worden duidelijk in een brief aan de raden van bestuur van Amerpoort en Sherpa begin 2009. IGBTS pleit daarin onder meer voor een nieuw ‘woon- of leefwensenonderzoek’. Dat was in de jaren ‘90 voor het laatst was gedaan. “Willen bewoners wel of niet op het beschermd instellingsterrein blijven wonen? Vinden zij het van belang dat het beschermd instellingsterrein blijft bestaan?” De initiatiefgroep beweert dat er “pressie op de familie (maar ook op medewerkers!)” wordt uitgeoefend "om de bewoner ‘uit te plaatsen’”, waarna deze vereenzaamd in de wijk, maar niet meer terug kan. Ook deze brief gaat in kopie naar de staatssecretaris, die nog tot 2011 wordt bestookt met Kamervragen van SP-Kamerlid Renske Leijten over Parkwijk de Zandheuvel en de protesten van verwanten. 

Het doek valt

Maar terwijl deze perikelen tussen Sherpa en de IGBTS spelen heeft de gemeente Baarn de plannen voor de parkwijk al in de ijskast gezet, meldt de Gooi- en Eemlander in december 2008. In opdracht van de gemeente Baarn heeft de stichting Das & Boom onderzoek gedaan in het plangebied en zowaar twee dassenburchten gevonden. Maar de verbreding van de A27 van vier naar zes rijstroken, de aanleg van een lightrail of andere OV-verbinding tussen Hilversum en Huizen, de ecologische hoofdstructuur met nieuwe ecoducten, de kredietcrisis en de aardgasleiding onder Nieuwenoord spelen ook allemaal een rol bij het besluit. 

Dan wordt ook de fusie afgeblazen. “Amerpoort en Sherpa gaan niet fuseren. Het problematische gezamenlijke woonzorgproject parkwijk De Zandheuvel bleek een belangrijk struikelblok,” meldde Zorgvisie. “Er is nog geen bestemmingsplan voor de parkwijk. De 250 woningen mogen niet vrij verhuurd worden. Zij kunnen wel gebruikt worden door cliënten, hun familieleden en medewerkers. De persvoorlichter van Amerpoort wijst erop dat beide partijen wel blijven samenwerken op het gebied van voorzieningen. Het gaat dan om onder andere het cultureel centrum, het medisch centrum en het zwembad. De fusie werd al eerder uitgesteld. Sherpa beweert dat het uitstel niet te maken had met de tekorten op de begroting van Sherpa. Het gaat volgens Zorgvisie om een tekort van twee miljoen euro in 2009. Naar aanleiding van het rapport in februari namen twee bestuurders ontslag.” 

Eind 2010 komt aan alle plannenmakerij voorlopig een einde. Onder meer MedicalFacts bericht: “De zorginstellingen Sherpa en Amerpoort moeten de herontwikkelingsplannen voor Parkwijk de Zandheuvel helaas stopzetten nu er geen zicht is op financiële dekking voor (met name) de opwaardering van de Oud-Eemnesserweg. De opwaardering van de weg is een voorwaarde om op de Zandheuvelweg de gewenste bouwplannen voor gezamenlijke wijkvoorzieningen mogelijk te maken. De aanpassing van de verkeersstructuur over het grondgebied van Baarn en Eemnes wordt door de provincie Utrecht gecoördineerd. De zorginstellingen hebben momenteel onvoldoende financiële middelen beschikbaar voor uitvoering van de opwaardering van de Oud-Eemnesserweg. Zowel gemeente als provincie staan achter de plannen van de zorginstellingen. Alle mogelijkheden zijn onderzocht om de plannen te faciliteren, maar helaas zonder succes.” Kennelijk moesten de zorginstellingen de te verleggen infrastructuur financieren, wat weer allerlei andere vragen oproept. 

Wat zien we ervan terug?

Wellicht was de aanpak van natuurgebied Anna’s Hoeve en het verleggen van de weg over Anna’ Hoeve begin jaren ‘20 van deze eeuw nog een mogelijkheid geweest om ook iets aan de Zandheuvelweg te doen, maar dat stond niet in de plannen. Namasté aan de IJssellaan bleef een soort Amerpoort enclave op Eemeroord: het complex met drie woongebouwen was door woningcorporatie Dudok Wonen ontworpen voor zowel cliënten van Sherpa en Amerpoort als voor medewerkers en familieleden en opgeleverd in 2009. Het paste binnen Eemeroord, dat veel meer een woonwijk werd en ook zo werd genoemd, zonder slagboom zodat ook de autootjes van Google Street View er vrij toegang hadden. Nieuwenoord aan de overkant behield zijn slagboom. Amerpoort moest zelf voor de Street View beelden zorgen. De maximumsnelheid op de Zandheuvelweg is teruggebracht naar 60 kilometer per uur, daar blijft het voorlopig bij. Maar die fusie tussen Sherpa en Amerpoort, die kwam er toch. Al was het vijftien jaar later. 

André van Os 

Afbeeldingen: Bureau Nieuwe Gracht, Utrecht.