Iedereen kent ze wel: de rode knoppen waar je op moet drukken in geval van brand. Als je er op gaat letten zie je ze overal. Mick ook. Mick heeft een fascinatie voor brandalarmknoppen. Hij zoekt ze actief op, herkent het moment waarop begeleiders even afgeleid zijn en weet feilloos wanneer hij zijn kans kan grijpen. "Hij gebruikt het moment dat we allebei afgeleid zijn. Binnen een paar seconden heeft hij op de knop gedrukt," vertelt begeleider Wander van Dijk. Zo klom hij ooit 's nachts via een kast naar het plafond om ongezien bij een echt brandalarm te komen. Een voorval dat het team niet snel zal vergeten.
Mick is 21 jaar en woont sinds november 2025 op de Schoolstraat in Bunschoten. Hij kwam vanuit België, waar hij in een woongroep woonde. Volgens begeleider Wander is die woonsituatie nauwelijks te vergelijken met de rustige, kleinschalige woonvorm waarin Mick nu woont. Die overstap was nodig: Mick heeft veel structuur, aandacht en een prikkelarme omgeving nodig om goed te kunnen functioneren.
De drang om rode brandalarmknoppen in te drukken had Mick overigens niet alleen thuis op de Schoolstraat, maar ook in de supermarkt of andere plekken waar hij met zijn begeleiders kwam. Het geluid, de actie en de reactie geven hem iets. Wander zegt het nuchter: “Reactie is reactie. Boos worden helpt niet. Niet reageren helpt ook niet. Als zo’n alarm afgaat, maakt het echt niet uit hoe ik reageer,” vertelt hij. “Hij lacht er zelf het hardst om dat hij het alarm hoort.”
De impact op het dagelijks leven is groot. Uitstapjes vragen extra voorbereiding: bij binnenkomst in een winkel of restaurant checkt Wander eerst waar het brandalarm hangt. Zwemmen kan alleen met twee begeleiders, omdat er zowel bij de glijbaan als bij het alarm iemand moet staan. “Je wordt er zelf als begeleiding scherp op,” zegt Wander. “Als je weggaat met hem: waar zit het, daar moet ik op letten.” Het vraagt veel flexibiliteit en planning van het team, zeker met de huidige personeelsdruk.
Het team zocht samen met orthopedagoog Herco Elbertsen naar een oplossing. Er kwam een oefenknop: een soort deurbelachtig kastje waarmee het team het gedrag kon oefenen zonder dat er direct een echt brandalarm afging. In plaats van het gedrag te straffen of te negeren, wordt Mick de knop juist regelmatig aangeboden waardoor de prikkel minder bijzonder wordt en dan verliest de alarmknop langzaam zijn aantrekkingskracht. Wander legt uit: “We gaan hem gewoon elke keer dat ding aanbieden, zodat hij het zo spuugzat wordt dat hij het niet eens meer wil horen.”
Dat vraagt veel nabijheid. De knop alleen meegeven kan niet: dan is hij binnen korte tijd kapot. Het werkt alleen als een begeleider erbij blijft, observeert en het moment goed kiest. Inmiddels gaat het met de echte brandalarmknop op de Schoolstraat beter, wat vooral te danken is aan een ombouw en een afgesloten deur.
Bijna een jaar nadat Mick op de Schoolstraat is komen wonen is er duidelijk sprake van groei. Het team ontdekt stap voor stap wat Mick begrijpt, wat hem helpt en waar risico’s zitten. Daarbij zien begeleiders ook zijn sterke kanten: Mick is technisch, slim en ondernemend. Mick werd bij aankomst ingeschat op een laag ontwikkelingsniveau, maar dat klopt niet met wat zij zien: “Mick verbetert spelfouten, stelt de iPad zo in dat je alles ermee kan bedenkt oplossingen die laten zien dat hij meer kan dan eerder werd gedacht," zegt Wander. Ook op sociaal gebied gaat het beter: waar hij eerst apart moest eten, zit Mick nu gewoon aan tafel met andere bewoners en zijn familie. Het team van de Schoolstraat kiest bewust voor een andere aanpak: zo huiselijk mogelijk, met duidelijke grenzen en goed kijken naar wat Mick nodig heeft. Wander ziet hoe groot die verandering is. “We proberen alles, ook zijn kamer, zo menselijk mogelijk te maken.”
De oefenknop wordt momenteel minder ingezet, omdat Mick relatief stabiel is. Maar het team houdt de aanpak achter de hand voor het moment dat de behoefte weer terugkomt. Het is misschien wel de belangrijkste les: kijk achter het gedrag. Een druk op de knop is niet alleen lastig of spannend. Het vertelt ook iets over behoefte aan prikkels, aandacht, controle en plezier. Door rustig te blijven, gedrag te begrijpen en praktisch te blijven zoeken, ontstaat ruimte voor groei. Wander: “We blijven kijken en afvragen ‘waar liggen jouw mogelijkheden nog’?” Die vraag helpt Mick vooruit. En die vraag helpt het team om elke dag opnieuw passende zorg te bieden.
