In onze vorige blog schreven we over de afwegingen die wij als bestuurders dagelijks maken. Over het zoeken naar de juiste balans tussen verschillende belangen verantwoordelijkheden. In onze gesprekken krijgen we verschillende vragen over onze keuze om de zorg zoveel mogelijk te organiseren met vaste teams. In deze blog nemen we jullie graag mee in de afwegingen en dilemma’s die voor ons hierin een belangrijke rol spelen.
Zo komen wij wanneer we met cliënten, verwanten en medewerkers in gesprek zijn uiteindelijk steeds terug bij dezelfde vraag: ‘Krijgen cliënten de zorg die zij nodig hebben?’ Voor ons begint alles daar. Bij goede zorg. Bij de veiligheid van cliënten. Bij de ondersteuning waarop mensen iedere dag moeten kunnen vertrouwen. En bij de mensen die die zorg bieden.
Juist daarom kijken wij als bestuur niet alleen naar de zorg van vandaag, maar ook naar de manier waarop die zorg georganiseerd is. Want goede zorg vraagt meer dan voldoende mensen op een rooster. Goede zorg vraagt ook dat we weten wie die zorg verleent, dat we verantwoordelijkheid kunnen dragen voor de keuzes die we maken en dat cliënten en verwanten erop kunnen vertrouwen dat de zorg op een veilige en integere manier is georganiseerd.
De afgelopen jaren maken we, net als veel andere zorgorganisaties, gebruik van zzp'ers, uitzendkrachten en andere externe professionals. Veel van hen hebben met grote betrokkenheid bijgedragen aan het welzijn van onze cliënten. Daar zijn we dankbaar voor.
Tegelijkertijd zijn we de afgelopen periode geconfronteerd met ontwikkelingen die ons dwingen opnieuw naar onze verantwoordelijkheid te kijken. Bij controles en onderzoeken stuitten we op signalen van identiteitsfraude, vervalste documenten en onduidelijkheden rondom diploma's en verklaringen. We ontdekten dat de persoon die volgens systemen of roosters staat ingepland, niet altijd aantoonbaar dezelfde persoon is als degene die daadwerkelijk op de werkvloer verschijnt.
Daarnaast worden we geconfronteerd met signalen dat sommige uitzend- en bemiddelingsbureaus onderdeel zijn van criminele netwerken, die werken volgens het zogenoemde cashcompensatiemodel. Daarbij kunnen geldstromen ontstaan waardoor zorggeld onderdeel wordt van constructies die verband houden met fraude en het witwassen van criminele gelden.
Laat één ding duidelijk zijn: dit betekent niet dat alle bureaus of alle externe professionals onbetrouwbaar zijn. Integendeel. Veel mensen en bureaus leveren iedere dag goede zorg en doen dat met grote betrokkenheid.
Maar wij komen wel tot een ongemakkelijke conclusie. Op een aantal fundamentele punten kunnen wij onvoldoende zekerheid bieden dat het goed zit. We kunnen niet altijd met voldoende zekerheid vaststellen wie daadwerkelijk zorg verleent aan onze meest kwetsbare cliënten. En we kunnen ook niet met voldoende zekerheid onderscheid maken tussen bureaus die hun zaken goed op orde hebben en bureaus die onderdeel zijn van constructies waar wij niet aan willen bijdragen.
Als je concrete aanwijzingen hebt dat je daar als organisatie in betrokken bent geraakt moet je als bestuur verantwoordelijkheid nemen. Onze verantwoordelijkheid naar onze cliënten vraagt van ons dat we elke mogelijke verwevenheid met deze praktijken weren.
Tegelijk weten we dat maatregelen om deze risico's te verkleinen gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van personeel en daarmee voor de continuïteit van zorg. En precies daar ontstaan de drie dilemma's waar wij dagelijks mee te maken hebben.
Dilemma 1: veiligheid van cliënten
Wanneer cliënten, verwanten en medewerkers hun vertrouwen aan Eemhart geven, moeten zij erop kunnen rekenen dat wij weten wie er zorg verleent. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar juist op dat punt worden wij geconfronteerd met signalen die ons zorgen baren.
We treffen situaties aan waarin identiteitsgegevens, diploma's of verklaringen niet op orde zijn. Ook zien we voorbeelden waarbij de persoon die wordt aangeboden of ingepland niet altijd aantoonbaar dezelfde persoon is als degene die uiteindelijk op de locatie werkt.
Dat raakt aan de kern van onze verantwoordelijkheid. Want hoe kunnen wij verantwoordelijkheid dragen voor de kwaliteit en veiligheid van zorg als wij niet altijd met voldoende zekerheid kunnen vaststellen wie die zorg verleent? We voeren aanvullende controles uit en laten steekproefsgewijs identiteitscontroles uitvoeren. Tegelijkertijd moeten we erkennen dat controles grenzen kennen. Een goed vervalst identiteitsbewijs, diploma of VOG is niet altijd als zodanig herkenbaar.
Dit vraagstuk gaat voor ons uiteindelijk niet over documenten. Het gaat over zekerheid. Niet omdat we zeker weten dat het fout gaat, maar omdat cliënten mogen verwachten dat wij alles doen wat redelijkerwijs mogelijk is om zekerheid te organiseren over wie voor hen staat.
Dilemma 2: de maatschappelijke verantwoordelijkheid van Eemhart
De middelen waarmee wij zorg organiseren zijn bedoeld voor cliënten. Daarom vinden wij het belangrijk dat die middelen ook daadwerkelijk terechtkomen waar ze voor bedoeld zijn: bij goede zorg en ondersteuning.
De afgelopen periode worden wij voortdurend geconfronteerd met signalen dat sommige uitzend- en bemiddelingsbureaus onderdeel zijn van criminele netwerken en fraude. In dergelijke constructies kunnen geldstromen ontstaan die verband houden met fraude en het witwassen van criminele gelden. Wij zeggen nadrukkelijk niet dat alle bureaus onderdeel zijn van dergelijke constructies. Veel organisaties werken zorgvuldig en professioneel.
Maar juist daar ontstaat voor ons een dilemma. Wij kunnen onvoldoende onderscheid maken tussen bureaus die hun zaken goed op orde hebben en bureaus die onderdeel zijn van constructies waar wij niet aan willen bijdragen. Daardoor kunnen wij ook niet uitsluiten dat Eemhart, zonder dat wij dat willen, onderdeel wordt van een keten waarin zorggeld terechtkomt op plaatsen waar het niet hoort.
Dat willen wij niet. Wij willen niet dat Eemhart gebruikt wordt als schakel in constructies die verband houden met fraude of het witwassen van criminele gelden. Ook niet indirect. Ook niet onbedoeld.
Toen wij concludeerden dat wij dit onderscheid onvoldoende konden maken, moesten wij onszelf de vraag stellen of wij deze verantwoordelijkheid nog konden dragen. Ons antwoord daarop is nee.
Dilemma 3: voldoende mensen om goede zorg te blijven bieden
Het derde dilemma is misschien wel het meest voelbaar voor cliënten, verwanten en medewerkers.
De keuze om de zorg zoveel mogelijk te organiseren met vaste medewerkers heeft gevolgen voor de beschikbaarheid van personeel. Op sommige locaties zijn minder mensen beschikbaar dan we zouden willen. Mensen worden op andere locaties ingezet en teams moeten opnieuw worden opgebouwd. Dat levert spanning op. Want de maatregelen die wij nemen om veiligheid en integriteit te vergroten, mogen niet leiden tot onverantwoorde situaties voor cliënten. Daarom kijken we voortdurend naar de verhouding tussen capaciteit en kwaliteit. Managers en orthopedagogen of psychologen beoordelen samen of met de beschikbare bezetting nog verantwoorde zorg geleverd kan worden. Wanneer zij signaleren dat een locatie onder de minimale grens van kwaliteit dreigt te komen, bespreken zij dit met de directeur zorg en de directeur van het expertisecentrum. Vervolgens wordt die afweging ook getoetst door de vakgroep orthopedagogen en psychologen, zodat meerdere professionele perspectieven worden meegewogen.
Dat betekent soms dat we het tempo van afbouw aanpassen. Niet omdat we twijfelen aan de richting. Maar omdat goede zorg voor cliënten altijd onze eerste verantwoordelijkheid blijft.
Balanceren tussen drie verantwoordelijkheden
Soms wordt ons gevraagd wat uiteindelijk de doorslag geeft. Het eerlijke antwoord is dat geen van deze dilemma's op zichzelf bepalend is.
Als we alleen naar continuïteit kijken, lopen we het risico dat we onvoldoende zekerheid hebben over wie zorg verleent en met welke partijen we samenwerken. Als we alleen naar veiligheid en integriteit kijken, ontstaat het risico dat de continuïteit van zorg onder druk komt te staan.
Juist daarom moeten we deze belangen voortdurend tegen elkaar afwegen.
Dat maakt besturen soms ingewikkeld. Niet omdat de richting onduidelijk is, maar omdat iedere keuze gevolgen heeft voor andere verantwoordelijkheden die ook zwaar wegen.
Toch komen wij steeds weer terug bij dezelfde vraag waarmee deze blog begon: krijgen cliënten de zorg die zij nodig hebben?
Voor ons betekent die vraag meer dan voldoende mensen op een rooster. Het betekent ook dat we weten wie die zorg levert, dat we verantwoordelijkheid kunnen dragen voor de manier waarop die zorg georganiseerd is en dat Eemhart een organisatie is waarop cliënten, verwanten en medewerkers kunnen vertrouwen.
Juist daarom hebben wij deze keuze gemaakt. Niet omdat het de gemakkelijkste weg is, maar omdat wij vinden dat kwetsbare cliënten recht hebben op zorg die niet alleen vandaag, maar ook morgen en overmorgen veilig, betrouwbaar en verantwoord georganiseerd is.
Albert van Esterik en Gerlinde Paas
raad van bestuur
